THA e soilleir nis leoir gum bi an t-aonadh ann air a bhliadhna so. Bithidh coinneamh aig na h-ardchuirtean aig an da Eaglais ann am mios deireannach an fhoghair, air a cheud là bithidh iad air leith agus an dara là coinnichidh iad cuideachd. Tha an Eaglais ris an abair daoine an Eaglais Shaor a gabhail creud agus bunaitean na h-Eaglais U.P. Co chreideadh gu’n tuiteadh an Eaglais Shaor cho-ro-bhaileach? An la a dhealaich i ris an stait thubhairt Dr. Chalmers, Dhealaich sinn an dugh ri Eaglais steidhichte a tha air a truailleadh, ach rachadh mid’ air ais am maireach do dh’ Eaglais steidhichte air a glanadh, tha sinn a cumail a mach còraichean Eaglais shuidhichte na h-Alba, agus mar sin chan e Voluntaries a tha annain. Feumaidh a mhuiintir a tha dol a stigh leis an aonadh aideachadh gum bheil iad na’n Voluntaries a nis, agus nach eil iad a cumail còraichean Eaglais an Ath-leasachaidh ann an Alba, agus mar sin tha e ro shoilleir nach iad an Eaglais Shaor. Cait’ a nis am bheil an Eaglais Shaor? Tha cuid de mhinitirean innte fathasd ag radh, is sinne an Eaglais Shaor.
Nuair a dhealaich sinne ris an Eaglais a ghabh an t-Achd-minichaidh mar a creud anns a bhliadhna 1893 thug sinn leinn na h-uile ni a bhuineadh do’n Eaglais Shaor ach airgead agus tighean comhnuidh agus Eaglaisean. Cha robh e an comas duine air bith a dhearbhadh nach robh sin fior. Cia arson ma seadh nach do dhealaich a mhuiintir a bha a deanamh mòran fuaim an aghaidh an Achd sin ris a mhuiintir a rinn e na creud anns an Eaglais aig an am sin? Bha iad ag radh nach d’ thainig an t-am an sin, ach nuair a thigeadh an t-aonadh gu’n seasadh iadsan, agus gun d’thugadh iad leo airgead agus tighean na h-Eaglais leis an lagh shiobhulta. Tha an t-am sin air tighinn a nis. Feudaidh e bhi gum biodh e neo-ghlic a radh nach d’thoir iad oidhirp air an ni a thubhairt iad ris an t-slugh aig an am sin a dheanamh. Ma ni iad sin bithidh sinn ro thoilichte, ach tha eagl oirn nach dean iad mar a gheall iad. Tha sinn a faicinn tri nithean fa’n comhair. Feumaidh iad an seasamh a thubhairt iad a dheanamh, agus an cuis a thogail a dhionnsuidh cuirtean lagha na rioghachd ni a tha g le mhi-choltach na’r suilbhne; na feumaidh iad dol a stigh do’n Eaglais Shuidhichte—a tha cho truailidh na teagasg agus na cleachdadadh ris an Eaglais a dh’fhagas iad—ni nach fuiligeadh iad anns an am a chaidh do aon air bith do luchd-leaumhuiinn na h-Eaglais Shaoir a dheanamh a bha fo an riaghladhsan. An treas ni a tha fosgailte dhoibh is e fuireach mar a tha iad. Tha da dhoigh air am feud iad sin a dheanamh. An toiseach a dheanamh mar a rinn iad an nuair a dhealaich sinne riu, s’e sin a radh ris an t-slugh nach eil iad fo’n aonadh, agus aig a cheart am a bhi ceangailte anns an Eaglais sin agus na h-uile ni a bhuineas da a cuirtean mar a tha iad aig an am a tha lathair. Bithidh iad mar sin air an riaghladh leis na cuirtean aig an Eaglais aointe, a cur tional airgid an t-slugh a stigh gu bhi cumail suas mhearachdan sgriosail do anamaibh dhaoinne, agus a faghail an tuarasdail uaipe. Tha Focal Dhé ag radh air a phuine sin—”A mhic ma mheallas peacaich thu, na aontaich thusa leo. Ma their iad, Thig leinne deanamaid feall-fholach air fuil, laidheamaid am folach air son an neochiontaich gun aobhar; mar an uagh sluigeamaid suas beo iad, agus iomlan mar iadsan a theid sios do’n t-slochd. Gheibh sinn gach uile mhaoin luachmhor, lionaidh sinn ar tighean le creich; tilg a steach do chrannachur ‘nar measg-ne; bithidh aon sporan againn uile. A mhic na h-imich thusa san t-slighe maille riu; cum air a h-ais do chos o’n ceum.” Tha e tuilleadh as cruaidh leinn a chreidsinn gu’n dean iad an ni so. Ach ma ni thugadh an slugh an ro aire nach lean siad iad aon chuid a stigh do’n Eaglais Steidhichte no le fuireach mar a dh’ainmich sinn. Is e an dara ni a tha fa’n comhair na h-uile coimhthional a bhi air leth leis fein, agus a cumail suas an teachdaire fein. Cha bhuin sin do riaghladh Eaglais Ath-leasaichte na h-Alba idir, no do’n riaghladh a chuir na h-Abstoil, fo dheachdadadh an Spioraid Naoimh air chois agus a tha gu soilleir ann am focal Dhe. Bha na h-Abstol na’n seanairean (Presbyters) mar tha an l-Abstol Peadar ag radh—”Na seanairean a ta’nur measg tha mi ag earail, air bhi dhomh fein a’ m’ sheanair mar an ceudna.” Chi sinn nuair a dheirich cuis chonnspaid ann an Eaglais Antioch gun do “dh’orduich iad Pol agus Barnabas, agus dream araidh eile dhiubh fein, a dhol suas chum nan abstol agus nan seanairean gu Ierusalem mu thiomchioll na ceisde so.” Agus a ris—”An sin chunnacas iomchaidh do na h-abstolaibh, agus do na seanaireibh, maille ris an Eaglais uile,” an comhdhunadh a dhionnsuidh an d’ thainig iad a chur a dhionnsuidh Eaglaisean nán cinneach. Tha so a deanamh soilleir gun robh Eaglais Chriosd fo’n toiseach air a riaghladh le seanairean, no Presbyters—am focal mar a tha e anns a chuid chanain.
Car son nach gabh iad an seasamh a ghabh sinne? Tha moran aobharan air son nach gabh iad sin. Tha na daoine cho mor, agus tha an eaglais againne cho beag na’n suilbh. Chan eil moran do dhaoinibh saoibhir na tire ceangailte ruinne. Tha na duaisean tuilleadh as beag. Tha sinn fein nar daoine aig nach eil ainn mor anns an tir airson comasan mor intinn gu nadara, agus tha sinn tuilleadh ùs cumhann airson a chuid-mhor dhiubh. A ris chan eil ni aca an aghaidh an aonaidh so (mur eil e aig fior bheagan dhiubh) ach gum bheil e deich bliadhna tuilleadh as trath ; oir nam biodh e air fhagail deich bliadhna eile dh’fhalbhadh na seann daoine agus bhiadh an oige uile leis an aonadh. Ach cha ‘n e sin air beachd idir air cuid de oige a ghinealaich so. Tha moran de’n oige a tha nì’s treibhiche airson na firinn na tha mhuiintir a bu choir a bhi na’n eisampleir dhoibh. Tha sinn ag amharc air a so mar ni gealltanach a thaobh cuid. Tha a ris fear eile dhiubh a thubhairt nam biodh e anns an taobh deas, na ann am baile mòr nach biodh e an aghaidh an aonaidh so idir, agus far am bheil e nam biodh an sluagh air a shon nach biodh esan na aghaidh. An do chaill na daoine so sealladh gu h-iomlan air an Fhirinn, Dia na firinn, cathair a bhreitheanais, cor anamaibh neobhàsmhor an t-sluagh, an t-siorruidheachd ann an truaighe a bhios aig’ a mhuiintir a ghabhas naire do Chriosd agus da bhriathraibh anns a ghinealach adhaltranach agus chròda so, agus de’n chunntas a dh’fheumas iad fein a thabhairt as an stuibharchd do Chriosd aig là mor a bhreitheanais ?
N. C.