THE following Gaelic article was written by the late Rev. Neil Cameron in the year 1899 on the fall of the Reformed Church in Scotland, with particular reference to the declension of Free Church of 1843 from her Spiritual Standards, adopting theories, opinions, doctrines, and practice which was contrary to the plain teaching of God’s Word. He points out the effective way, and sense Rev. D. Macfarlane by his protest conserved the constitution of the Reformed Church, and effected his separation from the Declaratory Act Free Church in May 1893. It has been said by a minister of another denomination to some of our people as late as last July “that Mr. Macfarlane was asked two, or three times to leave the Free Church before he did so.” That is a false statement. Mr. Macfarlane never left the Free Church, nor the Reformed Church. It was they who accepted the Declaratory Act, and remained under it, that went out of the Free Church, and rejected the Reformed Faith, doctrine and practice! And are still out, and will be out as long as they shall continue to reject the Word of God.
Rev. D. Macfarlane was “asked,” and “put out” of his manse, and Church in Raasay by the men who remained under, and in the Declaratory Act Free Church after 1893. The Reformers were most faithful to the Word of God. The traducers of their good name, and character will be called to give their final account before the tribunal of the Judge of All, and there is no court of appeal from His final decision! As Mr. Cameron says, “We took with us every pin, cord, and pillar which belonged to the Reformed Church of Scotland” when they separated. They left nothing behind; and they had not to “put out,” change, nor “rescind” anything.
It was in defence of the Word of God they stood, and not in defence of lime, stone, silver, and gold!—J.M.
“TUITEAM NA H-EAGLAIS ANN AN ALBA.”
By the late Rev. NEIL CAMERON.
N’AIR a shuidhlaich na h-athraichean diadhaidh, aig cost na h- uile ni bha acea anns an t- saoghal, agus cost fuil an cridhe, bunaitean eaglais bhriosd ann an Alba thug iad an ro-aire jum biodh na h- uile ni air a dheanamh a reir focal na firinn. Ghabh iad focal Dhe na ‘n laimh, agus thilg iad bun-osceann na h- uile cleachadh, ann an aoradh no an riaghladh, nach seasadh fa chomh-air riaghlait an fhocail sin. Dhaignich iad nach be Pap na Roimh, na righ aimsireil sam bith a bha na cheann do’n eaglois ach an Tighearna Iosa Chriosd. Gum b’ann do reir fhocail-san a ah’ fheumadh i bhi air a riaghladh anns na uile ni. Dhuilt iad eisdeachd si puine sam bith noch robh bonntaichte air focal Dhe gu e bhi cungailte air an cogais fein, no air cogais neach lile. Chaidh iad ann an comh-bhoinn gun dionadh iad an t-saorsa so ge’d chailleadh iad am maoin agus am beatha ris. Cha b’ann ri de thubhairt an eaglais, na de the i’g sadh Cha iad ag amhare, ach se de thubhairt an Tighearna.
Rannsaich iad ciod a bu choir do’n duine chreidsinn a thaobh Dhe, agus an dleasdanas a tha Dia ‘g iarruidh air an duine, thuair iad anns an fhirinn da chumhnant—chumhnant na’n gniomh, agus chumhnant na’n gras-agus gun roch na h-uile de shlioachd Adhamh na’m peachaich chailte air an t-slighe gu ifirinn a bhroin shiorruidh thaobh am brisidh air chumhnant na’n gniomh; ach gun robh tearnobh dhoibh so, do’n mheud dhuibh a chreideadh ann an chriosd, ecann, urras, agus eadar mheadhonair cumhnainte na’n gras. Thuig iad gum b’ann tre irioslaich-adh, umhlaechd, agus bas Chriosd a bha maitheanas peacaidh, agus gum b’ann leis an Spiorad Naomh tre fhocal na firinn a bha creidimh, aithreachas, dochas, gradh . . . air an plantachadh ann an anam an duine tre robh e air a philltinn gu Dia. Chuir iad na teagasgan a fhuair iad anns fhirinn sios an ordugh ann an “Leaghar Aidinheil a Chreidimh.” F’had sa galeidh an eaglasis na teagasgan so, agus a chuir a teachdair-ean an ceill iad do’nt t- sluagh, bha an Tighearna a beannachadh a saothair ann a bhi ‘g iompachadh pheacach, agus a bhi cumail rian air muinntir neoiompaichte. Ach re uine thoisich bas air tighinn a steach gu mor air an eaglais air chor’s gun do thoisich ministearan ri theagasg do’n t-sluagh gur ann tre au oibre fein a bhiodh iad air au tearnadh. Mu’n am so (1700) dheirich beagan do dhaoine urramach anns an eaglais mar bha Tomas Boston, Ralph agus Ebeneser Erskin, agus beagan eile a thoisich ris na teagasgan a tha ann an “Leabhar Aidmheil a Chreid-imh,” a chur an ceill a guldileas do’n t-sluagh. Thog so comb-strith anns an eaglais. Chaidh a thoirt air aghai-dh anns an Ard sheannad agus a dhteathadh, agus anns a bhliaidhna 1734 dhealaich na h-Erskines ris an eaglais. Chum iadsan na teagasgan, agus na bunitean aig eaglais na h-Alba gus a bhliaidhna 1804. Anns a bhliaidhus sin rinn iad creud na h-eaglaise sin atharachadh gu bhi calg-dhireach an aghaidh an ni tha “Leabhar Aidmheil a Chreidimh” a leagasg; oir rinn iad i na eaglais Voluntary thaobh a bunitean, agus Armenian a thaobh a teagasgan. Bha a bhuidhean eile t tha deanamh suas na eaglais U.P. ‘se sin an (Relief Church) air tuiteam air falbh uine roimhe so a dhuinnsaidh na’n teagasgan, agus na’n bunaiten cendna, Bha buidheann au deigh buillne ag eiridh anns an eaglais shuidh-ichte gu chur au aghaidh a bhais fo’n robh i na luidhe. Dh’ fheuch iad le’n uile neart gu faotuinn air ais a dhuinnsuidh na’n bunitean agus na’n teagasgan a bha ann an Leabhar Aidmheil a Chreidimh agus a bhoidich iad a theagasg, a dhion, agus a chumail suas ach bha cuirtean lagha na rioghachd, agus ministirean gun gras tuilleadh as cumhachdach a cur na’n aghaidh.
Thainig iad a mach as an eaglais steidhichte anns a bhlidhna 1843. B’ann gu bhi daingnachadh corichean Chriosd air a bhi riaghlaidh na eaglais fein le fhocal a bha an dealachadh. Cha robh fianuis air a togail ann an cuirtean na h-eaglais sin, bho’n la sin air son na puince so. (“Se sin air, son corichean Chriosd anns an eaglais.”) Chaidh an Eaglais Shaor air a h-aghaidh air son beagon bhlidhnaichan a cumail fa chomhair an t-saoghail na bunaitean agus na teagasgan air son na do dhealaich, i ris an stait, agus air son an d’fhuiling i call na’n uile nithean. Anns a bhlidhna 1863 thoisicheadh ann an Ard-sheanadh na h-Eaglais Saoire air gluasad a dheanamh chum aonadh ris an eaglais U.P. Mar a dheanmaich sinn bha creul na h-eaglaise so a thaobh an da bhuidne gam bheil i air a deanamh suas, air a tionndadh gu bhi calg—dhireach an aghaidh focail na firinn air an robh a creud air a bonntachadh. Ach am bheil an Eaglais Shaor, an ceann ficheadh bliadhna, a dol a thilgeadh air falbh a creud fein agus an fhirinn comhla? Chi sinn gur ann mar sin a bha a chuis. Thoisch a nis stri araon ann a measg an t-sluaigh, agus am measg an luchd-teagaig. Bha cuid do’n luch-teagaig eodhain anns a Ghailteachd leis an aonadh so; ach bha na daoine bu mho aig an robh do ghabhail a stigh air cho fhad’s a bha na teagasgan agus na bunaitean aig an Eaglais U.P. bho’n fhirinn a cur rompa gum briseadh iad comh-chomunn ris na daoine bha air son aonaidh mu’n leigeadh iad le cuisean tuiteam cho iosal. Thug iad deich bliadhna anns an stri so. Anns a bhlidhna 1873 chaidh stad dhe’n stri bha so gu follaiseach. Thoisch an Eaglais Shaor an ath-bhlidhna air dith—steidleachadh na eaglais shuidh-ichte ni air an do chum i a h-aghaidh gus au la’n diugh. Anns a bhlidhna 1879 rinn an eaglais U.P. Ach-minichidh air an doigh’s an robh i gabhail teagasgan agus bunaitean “Leabhar Aidmheil a Chreidimh.” Thoisch aig a cheart am moran de mhinstirean agus de phroffessoran na h-eaglaise saoire air glaothaich airson athrachadh air na boidean leis an robh iad air an ceangeal gu teagasgan “Leabhar Aidmheil a Chreidimh” a theagasg, a dhion agus a chumail suas. Bha iad a fas na bu daine bho bhlidhna gu bhlidhna. Bha teagasgan calg-dhireach an aghaidh focail Dhe air an sgaioleadh anns na tighean-foghlum, agus ann an leabhraichean a bha na daoine sin a sgiobhadh. Lianadh an eaglais do dhaoine bha creidsinn, agus a bha teagasg nam beachdan ura sin.
Chuir iad, mu dheireadh, air leth buidheann, anns an robh cuid de’n a bha aig an am sin a seasamh na’n aghaidh, chum amharc a stigh anns a phuic, agus a chum a dheanamh aitnichte cia mar a bha an eaglais a gabhail ri “Leabhar Aidmheil a Chseidimh.” Anns a bhlidhna 1891 thug iad an t-Ach-minichidh air beulaobh an Ard-Sheanaidh, agus chaidh a chuir sios chum na’n cleirean gu e bhi air a dheanamh na lagh anns an eaglais, anns a bhlidhna 1892. Chuir cuid Protest (Fianais-thogte) a stigh na aghaidh; ach aig an ath Ard-Sheanaidh dhfheum iad na h-uile protest a dubhaich a mach leabhraichean na’n seisinn, agus na’n cleirean. Nuair a chunnaic an t-urr. Maighstir Domhnull Macfarlane sin chuir a stigh protest air a shon fein agus airson a mheud’s a leanadh e, nach sobh iad a dol a bhi fo na teagasgan mearachdach a bha air an cur sios anns an Aichd ud, gu’n robh iad a cumail ri “Leabhar Aidmheil a Chreidimh,” agus si focal Dhe mar an siaghailt aoraidh, mar bha sin aig an Eaglais Shaor anns a bhlaidhna 1843. Thug sinn linn na h-uile pinne, cord, agus post a bhuneadh do eaglais an Ath-leasachaidh ann an Alba. Aig an am cheudna dhuin sinn a mach as an Eaglais Chleireil Shaor (the Free Presbyterian Church) na h-uile ni ur a thainig a stigh, mar tha laoidhean neo-dheachdaichte agus innealan cuil as an aoradh fhollaiseach, no mar tha puincean cudthromach teagaig a tha buntainn ri bunnaitean na h-eaglais a bhi na ceistean fosgailte, aguss gu h-araidh an t-Ach-minichaidh leis na h-uile plaigh teagaig a tha air an cur sios ann Gabhaidh sinn beagan beachd air an ath-mhios air pairt de na teagasgan a tha anns au Achd through sin, agus am feum a tha nis air a dheanamh dheth comh-cheangailte ris an aonadh. Aig an am so cha cheadaich neitheadh lile dhuin a tuilleadh a robh. Gun robh an Tighearn a togail an tighe, agus a gleidheadh a bhaile ann nar measg mar eaglais, agus gum forgladh e suilean au t-sluaigh gu bhi teicheadh bho na teagasgan a tha’n aghaidh focal Dhe. N.C.” Vol. iv. 231.